Hội nghị thường niên 4V1M 2026: ĐHQGHN là 1 trong 4 đơn vị chủ lực quốc gia về khoa học công nghệ

Hội nghị do Bộ Khoa học và Công nghệ (MST) phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (VASS), Đại học Quốc gia TP.HCM (VNUH) và ĐHQGHN (VNU) đồng tổ chức.

Đồng chí Hoàng Minh Sơn, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội tham dự và đồng chủ trì Hội nghị.

Hội nghị quy tụ hơn 150 đại biểu là lãnh đạo, nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành đến từ các bộ, ngành và cơ quan nghiên cứu lớn trong cả nước.

Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu khai mạc hội nghị

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm như một lựa chọn mang tính tất yếu để thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới. Trên tinh thần “thể chế kiến tạo”, Thứ trưởng cho biết, năm 2026 tập trung hoàn thiện khung pháp lý theo hướng dễ thực thi; tái cấu trúc các chương trình khoa học và công nghệ để giảm phân tán; xây dựng hệ thống thông tin quản lý nhiệm vụ thống nhất, công khai và minh bạch; thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa như một đòn bẩy giá trị; phát triển hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm tầm quốc gia; đồng thời thúc đẩy các chương trình nhân lực chất lượng cao, trong đó có các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu sinh theo chu kỳ và theo nhiệm vụ nghiên cứu.

Trong tham luận tại Hội nghị, GS.TS Trần Thị Thanh Tú – Trưởng ban Khoa học và Đổi mới sáng tạo, ĐHQGHN đã trình bày định hướng phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm theo hướng liên ngành, chia sẻ hạ tầng, dữ liệu và đội ngũ chuyên gia, qua đó hình thành các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

GS.TS Trần Thị Thanh Tú cho biết, hệ thống Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia thuộc khối 4V đã làm rõ vai trò nòng cốt của các đại học và viện nghiên cứu hàng đầu trong việc hiện thực hóa các định hướng công nghệ chiến lược của đất nước.

Khối 4V hiện quản lý 7/16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trong đó ĐHQGHN sở hữu Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Enzym và Protein – hạ tầng nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực công nghệ sinh học, vật liệu và các hướng tiếp cận liên ngành. Đây là nền tảng để ĐHQGHN tiếp tục phát huy vai trò trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, gắn kết chặt chẽ với các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia.

GS.TS Trần Thị Thanh Tú – Trưởng ban Khoa học và Đổi mới sáng tạo, ĐHQGHN trình bày tham luận tại hội nghị

GS.TS Thanh Tú cho rằng thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế tự chủ, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng, thúc đẩy mô hình “mở và chia sẻ” phòng thí nghiệm, tăng cường hợp tác công – tư và áp dụng hệ thống đánh giá định lượng theo chuẩn quốc gia.

Với tầm nhìn đến năm 2030, hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm khối 4V, trong đó có ĐHQGHN, được định hướng trở thành các trung tâm R&D mở, có năng lực làm chủ công nghệ lõi, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm an ninh công nghệ và chủ quyền số quốc gia.

ĐHQGHN nhấn mạnh việc thúc đẩy mô hình liên kết “3 Nhà” (nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp), gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, tăng cường chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm khoa học; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị đại học và nghiên cứu khoa học.

Với hệ thống 9 trường đại học thành viên, 3 trường trực thuộc cùng mạng lưới viện nghiên cứu mạnh, ĐHQGHN đang triển khai chiến lược phát triển đại học nghiên cứu theo hướng tích hợp đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phục vụ cộng đồng. Những kết quả nổi bật về công bố quốc tế, xếp hạng đại học, phát triển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư và nhà khoa học trẻ tiếp tục là nền tảng để ĐHQGHN đóng góp hiệu quả vào mô hình hợp tác 4V1M.

Ở góc độ triển khai trong hệ thống đại học, Ủy viên Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQGHN Hoàng Minh Sơn đề xuất cách tiếp cận theo “gói” hỗ trợ đủ lớn và đủ dài hạn, khoảng 5 đến 10 năm, đi kèm quyền tự chủ thực chất để người giỏi “về là làm được việc ngay”. Theo Giám đốc ĐHQGHN Hoàng Minh Sơn, trọng tâm của thu hút nhân tài không chỉ là tăng số công bố, mà là có “người kiến tạo” để xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, phát triển hướng nghiên cứu, kết nối viện – trường – doanh nghiệp và tạo ra các dự án, sản phẩm có giá trị trong thực tiễn. Khi cơ chế ổn định, các nhóm nghiên cứu có thể tập trung đầu tư theo chiều sâu.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQGHN Hoàng Minh Sơn chia sẻ tại hội nghị

Cùng với tham luận của đại diện ĐHQGHN, các đại biểu đã nghe và thảo luận về các nội dung của các tham luận về “Liên kết 3 nhà” (VNUH), Phát triển Công nghệ chiến lược (VAST), “Công bố quốc tế của 4V theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW: Thực trạng và giải pháp” (VASS) và tham luận của MST, …

Các đại biểu cùng thảo luận làm rõ vai trò của hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm trong việc hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, phát triển công nghệ lõi và tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo quốc gia; các giải pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh chuyển đổi số, yêu cầu tăng cường đầu tư có trọng tâm, trọng điểm cho các lĩnh vực công nghệ nền tảng, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng nhằm nâng cao hiệu quả triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Các ý kiến cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành, tăng cường chia sẻ nguồn lực, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và nâng cao năng lực nghiên cứu, hướng tới xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thực tiễn. Cùng với đó là việc hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học, tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp để thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; tăng cường chia sẻ nguồn lực, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và nâng cao năng lực nghiên cứu, hướng tới xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thực tiễn.

Trên cơ sở các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội nghị, phát biểu tổng kết Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, mô hình 4V1M cần được xác lập là lực lượng chủ lực quốc gia trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời yêu cầu các đơn vị chủ động, có nguồn lực đủ mạnh và có cơ chế đủ linh hoạt để triển khai nhiệm vụ chuyển mạnh từ trao đổi học thuật sang hành động thực chất, hình thành các chương trình cụ thể với mục tiêu và sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Cùng với nguồn lực, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nêu định hướng hình thành 4 quỹ khoa học và công nghệ tại 4 đơn vị. Bộ thực hiện đánh giá hiệu quả tổng thể theo kết quả, coi mỗi đơn vị như một “hộ tiêu dùng” khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bốn đơn vị đồng thời vẫn có thể tiếp tục tham gia và huy động thêm nguồn lực từ các quỹ khác, từ Bộ/ngành/địa phương và hợp tác quốc tế.

Theo Bộ trưởng, phát triển khoa học và công nghệ phải được đo bằng sản phẩm, dịch vụ và giá trị tạo ra. Do đó, các viện, trường trong khối chủ lực cần theo dõi và trở thành những mắt xích sau cùng để kết quả nghiên cứu thực sự chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh, tăng năng suất và chất lượng sống.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tổng kết hội nghị

Trong định hướng các chương trình khoa học và công nghệ giai đoạn mới, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, trọng tâm sẽ là danh mục công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là cấu trúc lại từng chương trình theo hướng “ra đích” cụ thể, không dừng ở tên lĩnh vực. Theo đó, mỗi chương trình gắn với một lĩnh vực hoặc công nghệ chiến lược cần được thiết kế đầy đủ 3 cấu phần: Nghiên cứu khoa học; Phát triển công nghệ và sản phẩm; Sản xuất và thị trường. Bộ trưởng nhấn mạnh, danh mục công nghệ chiến lược mới chỉ là điểm khởi đầu, bước tiếp theo phải làm rõ công nghệ lõi và các sản phẩm, giải pháp cụ thể để bảo đảm chương trình đi đến kết quả đo lường được và tạo ra giá trị.

Để đổi mới sáng tạo phát triển nhanh, Bộ trưởng đề nghị các viện, trường phối hợp với địa phương hình thành các khu thử nghiệm theo cơ chế đặc khu/sandbox, nơi các thử nghiệm được triển khai nhanh hơn, tạo không gian thực chứng cho công nghệ mới, mô hình mới, qua đó mở ra không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Bộ trưởng khẳng định gắn kết sẽ bền chặt khi có mục tiêu lớn và bài toán đủ lớn. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đứng ra tổng hợp các bài toán từ Bộ, ngành, địa phương để hình thành nhiệm vụ KH&CN quốc gia, đặt hàng cho bốn đơn vị chủ lực; đồng thời duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên để tạo sức mạnh tổng hợp Bắc – Nam, viện – trường, khoa học tự nhiên – khoa học xã hội, quản lý nhà nước – thực tiễn thị trường.

Tinh thần chung của Hội nghị 4V1M được Bộ trưởng khái quát bằng một yêu cầu trọng tâm: Làm khoa học công nghệ phải hướng tới kết quả cuối cùng, đo lường được, tạo giá trị được và đóng góp rõ ràng cho tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt ở vị trí trung tâm của mô hình phát triển mới, 4 đơn vị chủ lực được kỳ vọng sẽ đóng vai trò “đầu tàu” để biến tri thức thành sức mạnh quốc gia trong giai đoạn tới.

Hội nghị thường niên 4V1M năm 2026 cho thấy sự thống nhất cao về nhận thức và hành động, mở ra kỳ vọng về một mô hình liên kết chiến lược ngày càng hiệu quả. Trong khuôn khổ đó, ĐHQGHN tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, chủ động kết nối nguồn lực, chia sẻ tri thức, đồng hành cùng các trụ cột khoa học công nghệ quốc gia hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN Lê Thanh Sơn trao đổi tại hội nghị